Written by LGT: bài này đã được đăng trên tạp chí VSCI số 7 (số xuân) vì tính thời sự nên xin giới thiệu lên đây để bạn đọc tham khảo, Bài của tác giả Khiêm Trần.//
Không quá bất ngờ, VN tiếp tục giữ vững vị trí 53/155 quốc gia về năng lực logistics (Logistics performance index – LPI) trong năm 2009 so với báo cáo đầu tiên được Ngân hàng thế giới công bố năm 2007. Điểm nổi bật là VN vẫn là nước đứng đầu về LPI trong nhóm các nước thu nhập thấp trong cả hai kỳ báo cáo. Ngay mới đây, với việc Ngân hàng thế giới chính thức xác nhận VN trở thành nước có mức thu nhập trung bình vào cuối năm 2009, cuộc cạnh tranh về LPI trong tương lai sẽ gay gắt hơn khi VN được “ngồi chung chiếu” với là những nước láng giềng mạnh như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Land, Philippine, Indonesia… Nhận diện cơ hội và thách thức so với các nước bạn, ta có quyền hy vọng vào những quyết sách để nâng tầm LPI quốc gia. Nên nhớ, logistics chính là xương sống cho thương mại toàn cầu, cho nên một mạng lưới logistics cạnh tranh hiệu quả và năng động sẽ góp phần quan trọng thúc đẩy tăng trưởng cho quốc gia nói riêng và nền kinh tế thế giới nói chung.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra sâu rộng, nhất là sau khi VN chính thức gia nhập WTO năm 2007, ta bắt đầu quen với các bảng xếp hạng vị thế của từng quốc gia theo nhiều tiêu chí khác nhau, chẳng hạn như Báo cáo về năng lực cạnh tranh toàn cầu (do Diễn đàn kinh tế thế giới – WEF công bố) hay Báo cáo về độ hấp dẫn của các thị trường bán lẻ (do công ty tư vấn A.T Kearney công bố). Những báo cáo này, tuy chưa hẳn hoàn toàn chính xác, vẫn cho ta một bức tranh tương đối về vị thế của VN so với các nước trên thế giới theo từng tiêu chí riêng, để từ đó các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp nhận thức rõ cơ hội và thách thức ở quy mô toàn cầu, nhằm nghiên cứu giải pháp phù hợp để ngày càng nâng cao vị thế quốc gia trên tầm thế giới.
Năng lực Logistics – cần phải xếp hạng trên toàn cầu
Trùng hợp với thời điểm VN trở thành thành viên thứ 150 của WTO, năm 2007, lần đầu tiên Ngân hàng thế giới (The World Bank) công bố báo cáo về chỉ số LPI của các quốc gia trên thế giới. Báo cáo mang tên “Kết nối để cạnh tranh: ngành logistics trong nền kinh tế toàn cầu” (Connecting to compete: trade logistics in the global economy) được thực hiện bằng cách khảo sát ý kiến của những người trực tiếp tham gia vào hoạt động logistics tại hơn 150 quốc gia trên toàn thế giới theo chu kỳ 2 năm/lần.
Ngày 15/1/2010 vừa qua, tại Washington, Hoa Kỳ, báo cáo lần thứ hai đã được chính thức công bố. Giám đốc Phòng thương mại Ngân hàng thế giới, Bernard Hoekman, phát biểu: “Các quốc gia có năng lực logistics tốt hơn có thể tăng trưởng tốt hơn, trở nên cạnh tranh hơn và tăng hiệu quả đầu tư. Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy nâng cao năng lực logistics ở các nước có thu nhập thấp và trung bình có thể thúc đẩy thương mại tăng trưởng 15% và đem lại lợi ích cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng với giá rẻ hơn và chất lượng dịch vụ đảm bảo”. Các quốc gia có thu nhập cao, chiếm lĩnh những vị trí cao trong báo cáo, vì họ đang đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ở thái cực ngược lại, các nước có chỉ số logistics thấp là những nước nghèo. Do vậy, tăng cường năng lực logistics của quốc gia là một trong những đầu tư chiến lược để đóng góp vào phát triển kinh tế đất nước.
Lưu ý rằng thu nhập không phải là yếu tố quyết định môi trường logistics của một quốc gia. Tại một số quốc gia thu nhập thấp, các nhà làm chính sách cũng đóng góp đáng kể vào chỉ số logistics quốc gia. Chẳng hạn, tự do hóa thị trường dịch vụ logistics có thể khuyến khích các nhà cung ứng dịch vụ logistics trong nước trở nên cạnh tranh hơn về giá và chất lượng dịch vụ. Điều này đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực vận chuyển và thông quan hàng hóa, vốn rất cần thiết cho các nhà vận chuyển ở quy mô toàn cầu (hợp tác chặt chẽ với các nhà cung cấp bản địa).
Năm nay, báo cáo chỉ ra những điểm đáng lưu ý cho các nhà hoạch định chính sách trong chiến lược phát triển logistics của quốc gia:
- Cơ sở hạ tầng (bao gồm đường sá, cầu cảng, kho bãi và hệ thống thông tin) hiện đang thiếu và yếu là yếu tố chính làm cản trở LPI của các quốc gia. Do đó, quy hoạch cơ sở hạ tầng theo định hướng đáp ứng nhu cầu thương mại trong và ngoài nước đóng vai trò quan trọng để đẩy nhanh tăng trưởng cho quốc gia.
- Năng lực quản lý của hải quan và các dịch vụ liên quan đóng vai trò ngày càng quan trọng. Các nước có chỉ số logistics thấp thường có nhiều thủ tục hải quan rườm rà và tốn nhiều thời gian thông quan hàng hóa. Minh bạch và thông thoáng hoạt động kiểm soát này góp phần gia tăng đáng kể chỉ số LPI.
- Thách thức lớn cho cộng đồng quốc tế là giúp các quốc gia hiện có chỉ số logistics thấp được hưởng lợi từ nền kinh tế mở toàn cầu. Các quốc gia này cần những cải cách mạnh mẽ về năng lực logistics để cải thiện năng lực cạnh tranh, chẳng hạn, đẩy mạnh quan hệ cộng tác với các quốc gia trong khu vực và triển khai những hệ thống trung chuyển hiệu quả với các quốc gia khác. Ngân hàng thế giới có chủ trương tài trợ cho các nước hiện đang có chỉ số LPI thấp để nâng dần năng lực logistics như áp dụng công nghệ thông tin, huấn luyện, tài trợ vốn để xây dựng cơ sở hạ tầng…
Tuy chỉ mới là kỳ báo cáo thứ hai, các tác giả cũng nhận thấy năng lực logistics của các nước đang phát triển có xu hướng ngày càng tích cực hơn và dần dần hướng đến tiêu chuẩn logistics của các nước giàu có. Quá trình toàn cầu hóa sẽ tiếp tục củng cố xu hướng này. Bên cạnh đó, vai trò chủ động của các nhà làm chính sách cũng đóng vai trò quan trọng thúc đẩy quá trình tích hợp vào chuỗi cung ứng toàn cầu nhanh hơn, mạnh hơn và hiệu quả hơn.
Với báo cáo này, Ngân hàng thế giới muốn tập trung vào các vấn đề mang tính toàn cầu và tạo ra diễn đàn đối thoại giữa chính phủ, doanh nghiệp và xã hội. Bằng cách đưa ra bức tranh tương đối về vị thế của từng quốc gia trên các thanh đo về năng lực logistics, Ngân hàng thế giới mong muốn báo cáo tiếp tục đóng vai trò xúc tác để giúp các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp tham gia vào quá trình đổi mới, nâng cao năng lực logistics nói chung của mỗi nước và khu vực.
Việt Nam trong giấc mơ hóa rồng
VN là một trong số 10 quốc gia (cùng với Trung Quốc, Bangladesh, Congo, Ấn Độ, Philippine, Madagascar, Nam Phi, Thái lan, Uganda) có chỉ số logistics ấn tượng nhất trong năm vừa qua. Đây cũng là lần thứ 2 liên tiếp VN giữ vững vị trí 53, thậm chí LPI của nước ta còn cao hơn cả một số quốc gia có mức thu nhập trung bình (như Indonesia, Tunisia, Honduras…)
Trong khu vực ASEAN, khoảng cách giữa VN với các quốc gia tương đồng cũng không quá xa:
Biết rõ các ưu, nhược điểm của mình, ta có quyền hy vọng VN sẽ vượt qua các nước láng giềng trong một tương lai không xa.
Kết quả đánh giá về chỉ số LPI của VN qua hai kỳ báo cáo như sau:
Đồ thị và bảng thể hiện chỉ số năng lực logistics của Việt Nam năm 2007 và năm 2009
Nhìn chung, qua hai năm, VN đều ở mức trên trung bình (>2.5/5) ở tất cả các tiêu chí và có xu hướng cải thiện ngày càng tốt hơn, ngoại trừ tiêu chí về năng lực thông quan có giảm chút xíu. Thật khó để nói chính xác nguyên nhân các nhà dịch vụ logistics đánh giá tiêu chí thông quan giảm sút so với năm 2007, tuy nhiên, những định hướng cho ngành hải quan Việt Nam năm 2010 cho ta niềm tin rằng chỉ số này sẽ được cải thiện đáng kể. Tại hội nghị tổng kết ngành hải quan Việt Nam vừa qua, 8/12/2009, Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn đã phát biểu chỉ đạo: “Đề nghị ngành Hải quan tập trung mọi nỗ lực, đặc biệt nâng cao hoạt động trong mảng nhiệm vụ trọng tâm, góp phần tạo đà cho tăng trưởng kinh tế. Để thực hiện được nhiệm vụ chung đó, kiến nghị ngành trong năm tới phải kiên định bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm”. Cụ thể là:
- Thứ nhất, phải thực hiện thành công hải quan điện tử theo QĐ 103 của Thủ tướng tại các cục hải quan tỉnh, thành phố thực hiện thí điểm. Phấn đấu hải quan điện tử phải thực hiện thành công ở 10 cục hải quan tỉnh thành phố với tỉ lệ 7-10. Nghĩa là, tại 10 cục này, phải có tối thiểu 70% chi cục áp dụng hình thức hải quan điện tử, 70% tờ khai tại mỗi cục được thực hiện theo phương thức điện tử với 70% doanh nghiệp tham gia khai báo hải quan điện tử.
- Thứ hai là phải giảm 30% thủ tục hải quan, đây cũng là điều kiện để thực hiện thành công hải quan điện tử. Hiện nay, ngành Hải quan đã công bố 239 thủ tục, trong đó, chúng ta đã kiến nghị bỏ và sửa đổi bổ sung hơn 50,2%.
- Thứ ba là giảm thời gian kiểm tra thực tế hàng hóa, giảm thời gian thông quan. Chính phủ đã yêu cầu ngành Hải quan phải giảm thời gian làm thủ tục thông quan hàng hóa, đến năm 2010 bằng 1,5 lần các nước tiên tiến trong khu vực, là Thái Lan, Malaysia và Indonesia. Các nước này hiện nay có tỉ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa là 7-8%, với chúng ta tỉ lệ này hiện là 17%, vậy phải giảm xuống còn 12% trong năm tới. Đồng thời, chúng ta cũng phải giảm tỉ lệ kiểm tra ngẫu nhiên từ 4% xuống còn 2%.
- Thứ tư là phải đưa vào vận hành khu, bãi kiểm tra tập trung, ít nhất là tại 10 cục hải quan tỉnh, thành phố thực hiện thí điểm hải quan điện tử, cùng với hai cục hải quan Lào Cai và Cần Thơ – là hai nơi yêu cầu về địa điểm kiểm tra tập trung đang bức xúc. Địa điểm kiểm tra tập trung cũng phải được quy trình hóa, hiện đại hóa với trang thiết bị hiện đại và con người điều hành đảm bảo yêu cầu.
Những phát biểu và định hướng trên cho thấy sự quan tâm rất rõ ràng của các nhà hoạch định chính sách VN trong nỗ lực nâng cao chất lượng hoạt động thông quan.
Với các tiêu chí còn lại, VN đang có rất nhiều chuyển biến tích cực và đồng bộ. Hệ thống cảng biển đang được điều chỉnh lại, mang tính chiến lược và đáp ứng kịp nhu cầu phát triển của đất nước. Đến năm 2015, VN sẽ nâng gấp đôi năng lực xếp dỡ hàng hóa so với hiện tại (khoảng 250 triệu tấn/năm) (theo quyết định phê duyệt quy hoạch phát triển cảng biển VN ngày 24/12/2009). Đầu tháng 1/2010, Chính phủ cũng vừa phê duyệt quy hoạch chi tiết đường bộ cao tốc Bắc Nam phía đông, nối từ Hà Nội đến Cần Thơ (khoảng 1.811 km) để nâng cao năng lực vận tải Bắc-Nam, bổ sung cho tuyến quốc lộ 1A và 1B hiện tại. Theo lộ trình cam kết WTO về mở cửa thị trường logistics, Việt Nam sẽ dần mở rộng cửa để các doanh nghiệp quốc tế tham gia, gồm: dịch vụ xếp dỡ container, dịch vụ thông quan, dịch vụ kho bãi, dịch vụ đại lý vận tải hàng hóa, các dịch vụ thực hiện thay cho chủ hàng… Đến 11/1/2014, VN chính thức cho phép doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài hoạt động trong lĩnh vực logistics tham gia thị trường VN. Hiện nay, ngày càng nhiều doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực đã có mặt tại thị trường trong nước và đang đầu tư, mở rộng hoạt động (như Schenker liên doanh với Gemadept, Lotte Sea, liên doanh YCH-Protrade DistriPark có mặt tại thị trường VN từ 2009, gia nhập sân chơi của các nhà cung cấp tên tuổi như Mearsk, APL, Diethelm, Mappletree…). Cùng với đầu tư của các nhà cung cấp logistics chuyên nghiệp, cơ sở hạ tầng về công nghệ thông tin trong lĩnh vực logistics cũng ngày càng hoàn thiện, theo kịp nhu cầu phát triển của ngành dịch vụ logistics. Mới đây (1/2010) công ty SplendID Technology đã đưa công nghệ quản lý tiên tiến RFID (Radio Frequency identification) vào VN, chính thức đưa VN vào danh sách các nước đang triển khai công nghệ RFID. Sẽ quá tham lam nếu cố gắng liệt kê những nét mới trong ngành logistics VN, nhưng có thể thấy, xu hướng phát triển ngày càng cao về năng lực logistics là tất yếu.
Những chuyển biến ngày càng tích cực trên đang mở ra một bức tranh sáng cho ngành logistics nước nhà trong thời gian tới, đồng thời, cho ta niềm tin về chỉ số LPI VN sẽ gia tăng đáng kể trong báo cáo tiếp theo vào năm 2011. Nâng cao năng lực logistics phản ánh khả năng hòa nhịp nhanh của VN vào mạng lưới logistics cạnh tranh trên toàn cầu, nâng cao vị thế của VN trong cộng đồng quốc tế. 5 năm nữa, ta có quyền hy vọng VN nằm trong top 30 của thế giới về LPI.
Tài liệu tham khảo:
- Báo cáo LPI năm 2007, 2010 của Ngân hàng thế giới (www.worldbank.org/lpi)
- Website của tổng cục hải quan
- Các thông tin đã đưa của tạp chí VSCI các số trước
Khiêm Trần (tổng hợp)
Cảm ơn bài viết. Thông tin khá lý thú!!