Khủng hoảng tài chính hữu ý đã tạo ra khủng hoảng công nghiệp. Vậy thì chính phủ có thể làm gì để cứu vãn?

0 Đô la , không tính chi phí xăng dầu và vận hành: đấy là mức giá rẻ nhất hiện nay nếu bạn muốn chuyển một container từ miền Nam Trung Quốc sang châu Âu. Nên nhớ vào mùa hè năm 2007, chủ hàng đã phải trả tới 1400 Đô la cơ đấy. Những chuyến tàu chưa đầy một nửa là một trong những dấu hiệu suy sụp ngành công nghiệp chế tạo. Ở Đức thôi, đơn hàng thiết bị máy móc vào tháng 12 chỉ bằng 60% so với một năm trước đấy. Một nửa của 9000 nhà máy sản xuất đồ chơi của Trung Quốc đã cuốn theo chiều gió. Còn các lô hàng máy tính xáy tay của Đài Loan đã giảm hơn một phần ba vào tháng 1. SỐ lượng xe hơi lắp ráp ở Mỹ chỉ còn 40% so với tháng 1 năm 2008.

Sức mạnh hủy diệt của cuộc khủng hoảng tài chính trên quy mô toàn cầu đã rõ ràng từ năm ngoài. Sự lan tỏa của khủng hoảng trong ngành chế tạo ngày càng sâu sắc hơn, phần lớn bởi vì nó được coi là biểu tượng mang tính quốc giá- mà thực sự nó là nhân tố luôn được coi mang tính biểu tượng của dân tộc . Trong thực tế ngành công nghiệp đang bị cơ bão toàn cầu bắt kịp.

Sản lượng công nghiệp trong ba tháng gần đây nhất giảm 3.6% và 4,4% lần lượt tại Mỹ và Anh (Tương đương mức giảm 13.8% và 16.4% của cả năm). Một số nơi đổ lỗi cho phố Wall và City (Anh Quốc). Nhưng sự sụp đỗ này thậm chí còn tồi tệ hơn ở những quốc gia vốn phụ thuôc nhiều vào sản xuất để xuất khẩu, kết quả của việc phụ thuộc quá nhiều vào người tiêu dùng của nước chủ nợ. Sản lượng công nghiệp của Đức trong quí tư năm ngoái giảm 6.8%; Đài Loan là 21.7%; Nhật là 12%-điều này giúp giải thích tại sao GDP thậm chí giảm nhanh hơn thời kỳ suy thoái những năm 1990. Sản lượng công nghiệp đang biến động quá nhanh và sâu, nhưng trên bình diện thế giới chưa bao giờ chứng kiến sự co rút nhanh và sâu như vậy kể từ cú shock dầu hỏa vào những năm 1970. Ngành công nghiệp lần lượt sụp đổ ở Đông Âu, cũng như ở Brazil, Malaysia và Thổ Nhĩ Kỷ.Hàng ngàn nhà máy ở Trung Quốc đóng cửa. Công nhân của họ đã quay về quê nông thôn ăn tết Âm Lịch nhưng hàng triệu người đã không quay lại nhà máy nữa.

Các Nhà Máy Sụp Đổ

Dù đã ra tay cứu vớt hệ thống tài chính nhưng giờ đây chính phủ lại còn bị kêu gọi giúp đỡ cả ngành công nghiệp chế tạo nữa.  Nếu như so với những gã tài chính mưu mẹo, thì những công nhân nhà máy vẫn đáng để cứu hơn. Sản xuất vẫn là nơi tuyển dụng nhiều nhất và có vẻ như nó dễ kiểm soát hơn nhiều. Sự sụp đổ của các nhà sản xuất nổi tiếng như General Motor (GM) sẽ làm tổn thương niềm tin của con người về cái gọi là tương lai nhất là khi mà sự tự tin ngày càng giảm theo sự suy thoái kinh tế. Do đó nhất thiết cần có sự hỗ trợ đặc biệt?

Mặc dù ngành công nghiệp chế tạo đang khó khăn nhường ấy, nhưng câu trả lời vẫn là không. Không có những lựa chọn nào mà không gây đau thương, nhưng bất kỳ sự cứu trợ nào cho ngành này đều gặp phải hai trở ngại lớn. Thứ nhất là các chương trình của chính phủ, vốn quá chậm để ra thiết kế và chỉnh sửa, đã quá nặng nề để có thể đối phó với các thay đổi liên tục của ngành công nghiệp chế tạo thế giới. Một phần là do cạn kiện nguồn tài chính hỗ trợ thương mại. Không ai biết chắc nó còn kéo dài bao lâu. Ngoài ra do các công ty phải giảm tồn kho của mình (Ở Trung Quốc một số tồn kho đã quá dư thừa ngay cả trước Olympics Bắc Kinh). Tác động cảu tồn kho có thể là tạm thời, nhưng một lần nữa chẳng ai biết nó sẽ lớn cỡ nào và kéo dài bao lâu.

Trở ngại thứ hai là sự hỗ trợ mang tính lĩnh vực (sectoral aid) không phản ánh nguyên nhân cốt lõi của khủng hoảng- đó là sự suy giảm của Cầu (demand), không chỉ hàng hóa mà tất tần tật. Bởi vì quá dư thừa năng lực (quá nhiều trong ngành xe hơi), một số doanh nghiệp vẫn phải đóng cửa thôi cho dù chính phủ có cố bơm thêm tiền. Vấn đề đặt ra là làm sao chính phủ biết doanh nghiệp nào cần cứu trợ và quy mô “đúng” của ngành công nghiệp ấy? Rõ ràng hãy để cho người tiêu dùng quyết định chuyện ấy. Nếu chỉ đưa tiền cho những anh nào kêu to nhất và có những nhà lobby khôn mảnh thì điều ấy sẽ là rất lãng phí và không công bằng. Bất kỳ sự ưu đãi của chính phủ dành cho một ngành nào sẽ gây ra rủi ro nảy sinh chủ nghĩa bảo hộ đóng cửa với bên ngoài và điều ấy sẽ làm chậm sự tăng trưởng trong dài hạn do chỉ dồn nguồn lực cho những doanh nghiệp kém hiệu quả.

Chẳng còn gì để mất nữa trừ chuỗi cung ứng

Một số người cho rằng sản xuất là một thứ đặc biệt, bởi phần còn lại của nền kinh tế đều phụ thuộc vào nó. Thực tế là nền kinh tế ngày nay ngày càng được nối mạng (network) theo đó mọi thứ được kết nối với nhau và theo đó mỗi nhà sản xuất cũng lại chính là người tiêu thụ. Sự khác biệt quan trọng không phải là giữa sản xuất và dịch vụ, mà giữa những công việc hiệu quả và không hiệu quả.

Một số nhà sản xuất thừa nhận điều ấy, nhưng ngay lập tức chuyển sang một lập luận khác: đó là cuộc khủng hoảng hiện nay không nhất thiết  gây nguy hiểm cho những công việc năng suất và có kỹ năng cao. Ngày nay mỗi mắt xich trong chuỗi cung ứng đều phụ thuộc vào mắt xích khác. Ví dụ như mẫu xe Camaro của GM đang bị đe dọa bởi một công ty sản xuất linh kiện nhựa đúc đã phá sản. Ngành công nghiệp xe hơi lập luận sằng sự phá sản của GM bản thân nó sẽ làm tan tành chuỗi cung ứng Bắc Mỹ. Họ cho rằng cưu trợ sẽ giúp một doanh nghiệp tốt có sức chiến đấu trong những ngày tới.

Mặc dù một chuỗi cung ứng có những điểm tắc nghẽn, nhưng đó là những lập luận yếu ớt cho sự hỗ trợ cho ngành. Theo luật, nhà cung cấp có nhiều khách hàng, và khách hàng có nhiều nhà cung cấp, có thể tự cường hơn nếu họ không phụ thuộc vào một nhóm lớn. Bằng chứng từ Trung Quốc cho thấy thiếu cầu sẽ tạo ra năng lực thừa thãi điều này cho phép khách hàng tìm ra nhà cung cấp mới nhanh chóng nếu như chẳng may nha cung cấp cũ của họ biến mất. Điếu ấy chỉ khó nếu nhà cung cấp linh kiện thuộc loại đặc biệt, và nếu có như vậy thì việc quản lý hiệu quả sẽ tốt hơn là sự trợ giúp của chính phủ. Công ty tốt nhất là công ty giám sát các nhà cung cấp cốt yếu của mình chặt chẽ và mua linh kiện từ nhiều nguồn, thậm chí nếu nó phải tốn tiền. Về bản chất, công ty ấy có thể hỗ trợ nhà cung cấp ấy bằng việc giúp họ vốn hoặc đầu tư vào họ.

Nếu sự hỗ trợ ngành là lãng phí, tại sao phải cứu hệ thống ngân hàng? Chắc chắn, Không phải vì quyền lợi của ông chủ ngân hàng; cũng như không phải vì cứu trợ giúp ngân hàng hiệu năng hợn. Thậm chí những kế hoạch cứu trợ và kích thích các ngân hàng kém hiệu quả, giống như cái mà Barack Obama đã ký vào tuần này, được nhắm đến cái vấn đề cốt lõi của kinh tế; cứu ngân hàng, cho dù nó chẳng đáng được như vậy, được xem như là cách giúp nguồn tiền có thể chảy đến các doanh nghiệp; kích thích tài chính dược cho là giúp tăng cầu trong nền kinh tế. Khi mà nền sản xuất sụp đổ, các chính phủ không nên lãn phí vào việc chỉ tập trung cứu một số ngành. Nhiệm vụ của họ sẽ rộng hơn và không kém phần khẩn cấp: là tiếp tục chi tiêu và giải phóng tiền càng nhanh càng tốt.

Vietkha lược dịch từ The Economist…